Ghetto İnsan Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
Günümüzde sokaklarda duyduğumuz, kafelerde, toplu taşımada, işyerlerinde sıkça karşılaştığımız bir kelime var: “Ghetto insan.” Hangi bağlamda kullanıldığını tam olarak anlamadan bu kelimeyi, bazen aşağılama, bazen de sadece bir tanımlama olarak duyarız. Ama gerçekten “ghetto insan” ne demek? Sokakta, işyerinde veya sosyal hayatımızda farklı toplumsal gruplar bu terimden nasıl etkileniyor? Hepimiz günlük yaşamda bu tür terimlerle karşılaşıyoruz ama bazen doğru anlamı tam olarak kavrayamayabiliyoruz.
Ben İstanbul’da yaşayan ve bir sivil toplum kuruluşunda çalışan 29 yaşında bir genç yetişkinim. Şehirdeki farklı toplumsal kesimlerle sürekli temas halindeyim ve bazen kafamda bu tür terimleri sorgularken, sokakta gördüğüm sahneler veya toplu taşımada yaşadıklarım bana pek çok ipucu veriyor. Ghetto insan, bir toplumsal sınıfın, etnik grubun veya yaşam tarzının etrafında şekillenen bir tanım olabilir. Ancak, bu kelimenin arkasındaki anlamı, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlarla nasıl irdeleyebiliriz? Hadi, bunun üzerine biraz kafa yoralım.
Ghetto İnsan Ne Demek?
Ghetto, aslında ilk olarak Yahudi nüfusunun zorla yerleştirildiği, genellikle ayrılmış mahalleleri tanımlayan bir terimdi. Ancak zamanla, toplumda marjinalleşmiş grupları tanımlamak için daha yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı. Bugün, “ghetto” kelimesi, toplumsal sınıf, etnik köken, yoksulluk, dışlanmışlık gibi birçok faktörü bir araya getiren bir anlam taşır. Sokakta “ghetto insanı” olarak adlandırılan kişiler genellikle düşük gelirli, dezavantajlı gruplara mensup, bazen eğitim eksikliği, bazen de geçmişte yaşadıkları zorluklar nedeniyle dışlanmış ve ayrımcılığa uğramış insanlardır.
Ama kelimenin anlamı her zaman bu kadar net değildir. Sokakta, “ghetto insan” terimi, çoğu zaman ayrımcı bir şekilde kullanılır. Yani, sosyal ve kültürel bağlamdan bağımsız olarak, bir kişi veya grup hakkında genellikle olumsuz ve küçümseyici bir şekilde konuşulmasına neden olabilir.
İstanbul’da, özellikle sokakta ve toplu taşımada gözlemlerim, bu terimin nasıl yanlış kullanıldığını bana sıkça gösteriyor. Mesela, bir grup genci gördüğümüzde, genellikle giyim tarzlarından, konuşmalarından ya da davranışlarından dolayı, “ghetto insanı” olduklarına dair bir etiketleme yapılıyor. Oysaki, bu gençlerin çoğu, belirli bir çevreye ait, alt sınıflardan gelen bireyler ve toplumsal koşullar nedeniyle bazı sosyal engellerle karşılaşıyorlar. Onların “ghetto” olarak tanımlanması, daha çok toplumun onlara atfettiği olumsuz bir kimlikten başka bir şey değil.
Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Ghetto İnsan
Ghetto insan tanımının, toplumsal cinsiyetle olan ilişkisini incelediğimizde, özellikle kadınlar ve LGBT+ bireyler için nasıl bir farklılık gösterdiğini görmek önemlidir. İstanbul gibi büyük şehirlerde, toplumun bir kısmı genellikle düşük gelirli mahallelerde yaşamaya zorlanmış ve burada yaşanan ayrımcılık, toplumsal cinsiyet normlarına göre daha farklı şekillerde ortaya çıkmaktadır.
Kadınlar, özellikle alt sınıflarda yaşayanlar, sıkça toplumun “ghetto” olarak tanımladığı mahallelerde daha fazla dışlanmış ve marjinalleşmiş bireylerdir. Bunu, çoğu zaman sokakta, pazarlarda, toplu taşımada gözlemlemek mümkün. Kadınların dışarıda özgürce dolaşabilmesi, kendi alanlarını yaratabilmesi ve toplumsal normlara meydan okuyabilmesi, “ghetto” anlamıyla çelişir. Bir mahallede, dışlanmış olan bir kadının yaşadığı zorluklar, daha fazla ezilmesine, daha fazla iş gücüyle uğraşmasına ve bazen de toplumsal normların cinsiyetçi etkilerine tabi olmasına neden olabilir.
Sokakta gördüğüm bir örnek: Bir sabah toplu taşımada, yaşlıca bir kadının genç bir gruba, onları küçümseyerek “ghetto insanı” diye seslendiğini duydum. O grupta 2-3 kadın vardı ve hepsi kendi arasında espriler yapıyor, gülümsüyordu. Kadınlardan birinin elinde çocuk vardı, diğeri bir alışveriş torbası taşıyordu ve bir diğerinin de kulaklıkları vardı. Toplumda dışlanmış, yoksulluk içinde yaşamaya çalışan, ancak yine de birbirlerine destek olan bu kadınları “ghetto insanı” olarak tanımlamak, toplumsal cinsiyet bağlamında oldukça yanlıştı. Zira bu gruptaki her kadının, toplumsal düzenin onlara biçtiği sınırlamalara karşı verdiği bir yaşam savaşı vardı.
Çeşitlilik ve Ghetto İnsan
Ghetto terimi, aynı zamanda etnik kökenler ve kültürel çeşitlilikle de doğrudan ilişkilidir. Dünyanın farklı bölgelerinde, belirli ırkların, kültürlerin veya etnik kökenlerin yaşadığı mahalleler, genellikle düşük gelirli ve dışlanmış yerlerdir. İstanbul’da da, örneğin göçmen mahallelerinde yaşayan insanlar bu durumu sıkça yaşıyor. Özellikle Suriyeli göçmenler ve diğer etnik gruplar, bazen “ghetto insanı” olarak tanımlanabiliyor. Ancak, bu kişilerin yaşadığı çevre, çoğu zaman onları suçlulukla ilişkilendiriyor ya da onları toplumun geri kalanı tarafından ikinci sınıf olarak görmeye itiyor. Oysaki, göçmenler ve diğer kültürel gruplar, yalnızca yaşadıkları zorluklar nedeniyle değil, aynı zamanda kültürel zenginlikleriyle de katkı sağlıyorlar.
Bir gün, İstanbul’un merkezi bir bölgesine toplu taşımayla giderken, yanı başımda genç bir göçmen grubunun sohbetine kulak misafiri oldum. Aralarındaki gülüşmeler, konuşmaları ve birbirlerine duydukları destek gerçekten dokunaklıydı. Toplumun dışladığı ve “ghetto insanı” olarak tanımladığı bu grup, birbirine sahip çıkıyor, hayata tutunmak için ne gerekiyorsa onu yapıyordu. Evet, belki hayatları çok zor ama onların “ghetto” olarak tanımlanması, bir kültürel önyargı ve eşitsizliğin göstergesiydi.
Sosyal Adalet Perspektifinden Ghetto İnsan
Sosyal adalet açısından bakıldığında, “ghetto insanı” terimi, marjinalleşmiş grupların varlıklarını ve kimliklerini tanımak, onları dışlamamak ve onları güçlendirmek anlamına gelir. Ghetto insanları, sadece dışlanmışlıklarıyla değil, aynı zamanda hayatta kalma mücadelesiyle de tanınmalıdır. İstanbul’daki sokaklarda, toplu taşımada veya parkta gördüğüm her marjinalleşmiş insan, aslında kendi yerini bulma mücadelesi veriyor. Bu mücadele, sadece onların kendi hayatlarıyla ilgili değil, toplumun genel yapısındaki eşitsizliklerle de ilgili.
Sonuç olarak, “ghetto insanı” kavramı, çok katmanlı ve derin bir terimdir. Bir mahalle, bir etnik grup veya bir yaşam biçimi, toplumun önyargılarıyla şekillenir. Ancak, bu terimi kullandığımızda, bu insanların kimliklerini, toplumla olan ilişkilerini ve yaşadıkları zorlukları göz önünde bulundurmak gerekiyor. Ghetto insanı, dışlanmışlıkla etiketlenmemeli, aksine toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında daha geniş bir perspektiften değerlendirilmelidir.